Зуны гурван сар  хөл хөдөлгөөн бага зэрэг намжаад байсан нийслэл хот оюутан, сурагчдын их хөл хөдөлгөөнд дарагдлаа. Хичээлийн шинэ жилийн эхний өдөр  есдүгээр сарын 1-нд хүүхэд багачууд, оюутан сурагчид сургууль цэцэрлэгийн зүг яаран, ангийн нөхөдэйгөө уулзахаар сэтгэл нь догдолно. Гэм нь оюутан залуус хичээлийн шинэ жилийн баярын өдрөө дарвиж наргиж цэнгэн эцэстээ  зодоон цохион хийн  эрүүлжүүлэх байранд  “морилох” нь цөөнгүй. Гэхдээ сар бүрийн эхний өдөр нийслэл хотод  согтууруулах ундаа худалдаалах, түүгээр үйлчлэхийг хориглосон. Тиймээс есдүгээр сарын 1-ний өдөр баар цэнгээний газар, хүнсний дэлгүүрүүд хууль зөрчиж байгаа эсэх, оюутан сурагчид хичээлийн шинэ жилийн баяраа хэрхэн өнгөрүүлж байгаа, архигүй нийслэл хотын шөнийн амьдрал хэрхэн өрнөж байгааг сурвалжиллаа.

22:00 цаг Баар дүүрэн оюутан сурагчид

Хөдөлгөөнт эргүүлийн  нэгдүгээр  хэлтсийн алба хаагч цагдаагийн дэслэгч Г.Цагаанхүү, ахлагч Т.Мөнхбилэг нарын хамт хотын хөл хөдөлгөөн ихтэй хэсэг болох Баянзүрх дүүргийн нутаг дэвсгэр  Баянцээл худалдааны төвийн орчим очив. Хаанаас гараад ирэв гэмээр залуус бөөн бөөнөөрөө хөлхөлдөж  баар, караоке, зочид буудлын үүд сахин сууна. Энд тоолшгүй олон үйлчилгээний газрууд хаяа хаяагаа дэрлэн байрладаг.  Чих дөжирмөөр чанга хөгжим баар болгоноос  сонсогдох  нь бас тээртэй. Ойролцоох “WHITE NIGHT” бааранд орвол бүх суудал нь дүүрчээ. Бүжгийн талбайд бүжиглэж байгаа залуусын олонх нь 16-22 насныхан харагдана. Харин захиалсан зүйлс нь жүүс байгааг хараад бас ч гэж сайшаалтай санагдлаа. Архигүй өдөр гэдгийг нийслэлийнхэн андахгүй сайн мэддэг болоод согтуу хөлчүү хүмүүс бага байгааг цагдаагийнхан онцолсон юм. Гэсэн ч аливаа баярыг архигүй өнгөрүүлж сураагүй зангаа яаж тавих вэ. Согтуу хөлчүү охид хөвгүүд, ахимаг насныхан хэсэг бүлгээрээ, ганц хоёроороо энд тэнд үзэгдэнэ. “Соёо” баарны гадаа 18-20 орчим насны хэсэг охид зодолдон нэг нэгийгээ элдэв үгээр доромжлон, дайрч давшилж байгаатай таарав. Тэд согтууруулах ундаа хэрэглэсэн нь ойлгомжтой байлаа. Гэсэн ч цагдаагийнхныг хараад явахын түүс болцгоов.

 23:30 

Тус дүүргийн нутаг дэвсгэр Баянцээл худалдааны төвийн өмнөх талын талбайд  шөнийн  12 цаг болох гэж байхад  зургаан  настай  эрэгтэй Ж.Мөнхбат, 11 настай эрэгтэй Ж.Батбаатар, 13 настай эрэгтэй Ж. Мөнхбаатар нарын  төрсөн ах дүү гурван хүү хоосон хайрцаг өмнө тавьсан сууна. Биднийг очих үед хоёр том нь цааш холдон явж, зургаан настай бага  дүү нь  “мөнгө өгөөч” хэмээн  хойгуур урдуур нь жишим ч үгүй алхах хүмүүсийг царайчлан зогсов.  Бид Ж.Мөнхбат хүүтэй ярилцлаа.

- Гэр нь хаана байдаг вэ. Өнөөдөр сургуульдаа явсан уу өнөөдөр?

- Би сургуульд ороогүй. Цүнх байхгүй. Манай гэр Дарь-Эхэд байдаг.

-Гэртээ хэн хэнтэйгээ амьдардаг вэ.  Сая энд сууж байсан хоёр ах нь хаашаа явчихав?

- Аав, ээж,  нэг эгч , гурван ахтайгаа  амьдардаг. Мөөнөө ах/ Мөнхбаатар/, Батжа ах / Батбаатар/ ах хоёр   дэлгүүр явсан. Удахгүй  ирнэ.

-Ах, эгч нь хэдэн настай вэ?

-Манай   эгч 18 настай, гурван ах 11-15 насных.

-Эгч нь ямар ажил хийдэг вэ?

- Иргэний үнэмлэх байхгүй болохоор ажилд авахгүй байгаа гэсэн.

-Эцэг эх нь ?

-Аав ээж хоёр ажилгүй

-Гадаа сэрүүхэн байна, даарч байна уу, энд хэдэн цаг хүртэл зогсдог вэ?

-Гайгүй даарахгүй байна. Өвөл  хүйтэн болохоор их даардаг.  Орой бид гурав  есөн цаг гэж гэрээсээ гарсан. Одоо хоёр ахыг ирэхээр гэр рүүгээ явна. Тэгэхгүй бол шөнө гэр лүү харих замдаа  олон нохой хуцаад аймаар байдаг юм.

- Та гурав өдөрт хэдэн хэдэн төгрөг олох вэ.  Мөнгөө юунд зарцуудаг вэ?

- Өдөрт 5000 төгрөг олно. Заримдаа үүнээс бага олох тохиолдол зөндөө. Олсон мөнгөөрөө жоохон  гурил, будаа, мах авдаг. Хаяа амттай юм авч иддэг. Даанч хоёр ах загнаад байдаг юм. Хэрэв амттай худалдаж авбал хоол идэж чадахгүй.

- Миний дүү их мөнгөтэй  болвол юу авах вэ?

-Гоё амттай юм авч иднэ. Бас гурил, будаа зөндөө их авна.

- Та нарыг  шөнө явахаар эцэг эх тань загнахгүй юу?

-Нэг орой  ээж “Та нар битгий дэмий тэнээд бай “ гээд загнаад гадуур явуулаагүй. Би тэр өдөр маш их өлссөн.

-Харин аав нь?

-Аав их мөнгө олсон өдөр загнахгүй л дээ.

-Шөнийн хэдэн цаг хүртэл энд зогсох вэ?

- Бид гурав орой 09 цаг гэж ирээд шөнийн 03.00 цаг хүртэл зогсдог. Зарим өдөр гайгүй мөнгө олбол гэр рүүгээ  эрт харьдаг юм.

- Тэгээд орой автобус зогсохоор гэртээ яаж харьдаг юм бэ?

- Манай гэр рүү харих замд хэдэн том нохой байдаг. Би тэрнээс л их айдаг. Зарим өдөр айдаггүй л дээ. Хоёр ах нохойг чулуугаар шидээд хөөдөг юм гэсээр Дарь эхэд байдаг гэрийнхээ зүг хөтлөлцөн алхсаар одлоо. Шөнийн 12 цаг болж байхад зугаа цэнгэл хөөгчдөөс  арав хорин төгрөг гуйж зогсох ах дүү хоёрын амьдралд сэтгэл өвдөхгүй байхын аргагүй.

00:10 Архигүй өдрийн архичид

“Айлд  хулгай орлоо” гэсэн дуудлагын дагуу цагдаагийн алба хаагчид  хоёр айлын гал хамгаалагчийг хулгайлсан этгээдийг үйлдэл дээр нь илрүүллээ. Хулгай хийсэн этгээд согтууруулах ундаа нэлээд их хэмжээгээр хэрэглэжээ. Түүнийг Баянзүрх дүүргийн цагдаагийн хэлстийн эрүүлжүүлэх байранд хүлээлгэн өгөх зуураа тэндэхийн нөхцөл байдалтай танилцлаа. Архигүй өдөр тус  эрүүлжүүлэх байр шөнийн 00.30 цагийн байдлаар 25 хүн хүлээж аваад байсан нь жирийн өдрүүдтэй адил байгааг алба хаагчид хэлж байна. Эрүүлжүүлэгдэж байгаа хүмүүстэй уулзахаар дотогш орвол нэвширч исэлдсэн үнэр хамар цоргиж, амьсгалахад ч бэрх байлаа. Тэднээс өнөөдөр хаанаас архи худалдан авч, хаана уусан талаар асуухад олонх нь хариулахаас татгалзаж, зарим нь Нарантуул захаас, гэрт архи байсан, найрка хувь хүнээс авсан, гэр хорооллын дэлгүүрээс авсан  гэх мэтээр хариулав.

01.45 цаг Үдшийн эрвээхэй үүрэндээ

Шөнийн 01:00 цагаас  хойш хөл хөдөлгөөн бага багаар татарч, дуудлага  багассан тул МУБИС-аас Сүхбаатарын талбай орчмоор нөхцөл  байдал ямар байгааг ажиглахаар очиход амьдрал жинхэнэ өрнөж байсан юм. Тоодгор банзал, өндөр өсгийтэй туфль өмссөн 18-30 насны  хэд хэдэн эмэгтэй Улаанбаатар зочид буудлын замын баруун талд бөөгнөрөн зогсоно.  Тэр хавиар эргэлдэх залуус тэдний зүг харц шидэж, зарим нь яриа байна уу хэмээн асууж байгаа харагдана. Эмэгтэйчүүд ч нүүрэмгий гэгч нь залуус руу  очин “ Яриа байна шүү дээ. Та нар хэдүүлээ явж байгаа юм. Манай хоёр найз  байна” гэхчлэнгээр цааш ажлын хөлсний тухай ярилцах нь сонсогдоно. Цагдаагийнхныг харахаараа эвэртэй туулай үзсэн мэт арилж өгдөг тэднийг үргээчихгүйн тулд  хоёулаа явахаас өөр аргагүйд хүрэв. Тэдэнтэй яриа өдтөл биднийг нөгөөдүүл   сонирхож  байгаа нь илт. Ингээд  нэг цаг гаруй  хугацаанд тэр хавиар эргэлдсний эцэст  өөрсдийгөө оюутан хэмээн танилцуулж   20 орчим насны  Ц гэдэг эмэгтэйтэй танилцсан юм. Бидний   гол зорилго хүүхэн зуучилдаг мөн биеэ үнэлэгч эмэгтэйгээс ярилцлага авах байсан тул ямар ч хамаагүй аргаар танилцах байлаа. Харин тэр хавийг хариуцдаг цагдаагийн ажилтан эмэгтэй бидний аюулгүй байдлыг хангах үүднээс холоос харуулдаж байсан юм.

- Сайн уу, танилцаж болох уу?

- Болно л доо. Гэхдээ би та хоёрыг өмнө нь хараагүй юм байна. Хаанаас явдаг байсан бэ?

-  Бид хоёр оюутан л даа / Яриа өгөхгүй байсан тул мэргэжлээ нууцалж өөрсдийгөө оюутан хэмээн танилцуулсан юм/

- Үүгээр хоёулаа явах осолтой шүү дээ. Та хоёрыг зуучилдаг хүн байхгүй бол эндээс мөнгө олно гэж шал худлаа. Одоо балиус Уянга, Жижгээ, Туяа нар ирэх юм бол та хоёрыг чихдээд аваад явна даа.

-Жижгээ чинь хэдэн жилийн өмнө хорих ял  авсан шүү дээ, суллагдсан юм уу?/ Жижгээ хүүхэн зуучилдаг эмэгтэй/

- Саяхан гарч ирсэн шүү дээ.

-Бид хоёрыг танилцуулаад өгөөч?

-Та хоёр Жижгээ эгч дээр байх юм бол өдрийн 20 мянган төгрөг өгнө шүү дээ. Бас гэрт нь байрлаж болно.

-Энэ хавиар нэлээн олон хүүхэн зогсдог юм шиг байна?

-Харин ихэнх нь цагаар хоногоор явсан байна. Зарим нь тэр машинуудад сууж байгаа/ Багшийн дээдийн автобусны хажуу талын такси руу заав/

- Тэгээд таксин дотор суухаар хэдэн төгрөг төлөх вэ?

- Одоо цагдаа нар эргүүлд  их гардаг болсон болохоор машинд сууж байгаад явах нь  найдвартай. Таксиг цагийн 5000 мянгаар тохироод суучихдаг юм.  Тэгвэл цагдаад баригдахгүй амар шүү дээ.

- Өөрөө долоо хоногийн хэдэн өдөр энд зогсдог вэ.  Хэр мөнгө олох уу?

- Гайгүй мөнгө хийнэ. Заримдаа муусайн бууны нохойнууд шавар хаагаад байдаг юм. Одоо тэгээд намар болчихсон болохоор оюутнууд гараад ирнэ. Ер нь төвөгтэй шүү дээ.

-Аль сургуулийн оюутнууд биеэ үнэлэх вэ?

- МУБИС, СУИС, ХААИС оюутнууд биеэ үнэлж  яваад цагдаа нарт баригдах тохиолдол цөөнгүй шүү дээ.

- Та нар хар тамхи татаж үзсэн үү?

- Үзсэн. Манай нэг найз бүр тариагаар хэрэглэдэг шүү дээ.

-Найз чинь ямар тариа хэрэглэдэг юм бэ?
-Морфин

-Тэгээд тэр тариагаа хаанаас авдаг юм бэ?

-Гуравдугаар эмнэлгийн нэг эмч зардаг гэсэн.

-Тэр эмчийнх нь нэрийг мэдэх үү. Чи хамт очиж морфин худалдаж авч байсан уу,  хаана зарах уу?

-Та хоёр тариа хэрэглэдэг юм уу?

-Үгүй , зүгээр сонирхолтой санагдаад

-Аан, Мэдэхгүй нэг удаа найзыгаа тариа авахаар очиход нь эмнэлгийнх нь гадаа хүлээж байсан юм.

-Тэгээд хэн гэдэг эмч морфин зардагыг нь мэдэхгүй юу?

-Нэрийг нь мэдэхгүй. Манай найз сайн танина

-Найзтай чинь танилцаж болох уу?

- Одоо шоронд орсон. Нэрийг нь Туяа гэдэг гээд дараагийн үйлчлүүлэгч ирсэн бололтой яаран явж одлоо.

03.20 цаг  Жижгээ ажлын байрандаа эргэн иржээ

Саравчтай малгай, цагаан өнгийн гялгар күртик, 10 орчим см өндөр ултай гутал өмссөн 150см орчим  өндөр энэ бүсгүй нүдэнд содон туслаа. Тэрбээр үсээ шараар будаж, нэг чихэндээ гурван монетан ээмэг дараалуулан зүүжээ. Жижгээ гэгч энэ эмэгтэй насанд хүрээгүй охиныг хүч хэрэглэн биеийг үнэлүүлж, танхайрсан, биеэ үнэлэгчдийг зуучилж тэдэнд дарамт шахалт үзүүлсэн зэрэг үндэслэлээр  2007 онд гурван жилийн ял сонсож байсан билээ. Тэрбээр өнгөрөгч онд өршөөлийн хуулиар суллагдаж өнөөх ажлаа үргэлжлүүлсээр байгааг тэр хавьд 24 цаг эргүүлд гардаг цагдаагийнхан  хэлж байна. Ингээд түүнтэй уулзаж ярилцахаар зориглон дөхөж очиход нэлээд сэжиглэсэн байдлаар харж,  харьцах хүсэлгүй байгаагаа хэлсэн ч  удаан учирлаж гуйсны эцэст ярилцах боломж олдсон юм.
Үргэлжлэл бий...

Н.Түвшинжаргал  С.Отгонсүрэн