Оны онцлох үйл явдал - Монгол

2015 оны 12 сарын 28

Чангалсан бүсний эрч сулрахгүй

-Эдийн засгийн уналт 2016 онд ч үргэлжилнэ гэж таамаглаж байна-

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээгээр 2015 оны эхний есөн сарын байдлаар Монгол улсын ДНБ-ий өсөлт 2.5 хувьтай гарчээ. Харин Монголбанкны мэдээгээр өнгөрч буй 2015 онд эдийн засгийн өсөлт огцом саарч, 2016 онд төдийлөн өөрчлөгдөхгүй, потенциал үйлдвэрлэлийн түвшнээсээ доогуур хадгалагдахаар байгаа аж. “Эдийн засгийн өсөлт огцом саарч 2015 оны эцэст дөрвөн улирлын нийлбэрээр хоёр орчим хувьд хүрэхээр байна” гэжээ. 2014 онд эдийн засгийн өсөлт 7.8 хувьтай гарч байсантай харьцуулахад энэ бол үнэхээр огцом саарсан гэсэн үг. Жилийн эдийн засгийн өсөлт нь 17 хувьд хүрч дэлхийн хамгийн хурдацтай өсч байгаа орноор нэрлэгдэж байсан 2012 оноос хойш ийнхүү гуравхан жилийн дотор дэлхийн хамгийн огцом эдийн засгийн уналттай орны тоонд багтахаар боллоо.

Оны турш эдийн засаг муу байна, хямрал болж байна хэмээн ярьсан. Харин мэргэжлийн хүмүүс эдийн засгийн онолын хувьд энэ бол хямрал биш, хүндрэл хэмээж байгаа. Онолын хувьд ДНБ буурах, зээл олголт зогсох, үнэ огцом өсөх, эсвэл буурах, ажилгүйдэл өсөх зэрэг үзүүлэлтэд үндэслэн хямрал болсныг тодорхойлдог байна. Гэсэн ч жирийн иргэдийн хувьд орлого буурах, цалин нь нэмэгдэхгүй байх, гэр бүлийн ердийн хэрэглээгээ хангаж чадахгүй байх нь хямрал юм. Энэ жилийн хувьд цалин нэмсэн аж ахуйн нэгж хэд байгаа бол. Цалингаа тавьж чадахгүй сул зогссон гэсэн мэдээ хавраас хойш тасраагүй гэж хэлэхэд болно. Монголбанкны дүгнэлтээр иргэд зээлээр өрхийн хэрэглээгээ хангаж эхэлжээ. “Эдийн засгийн өсөлт, бизнесийн идэвхжил саарч, өрхийн сарын дундаж орлого буурч байгаа үед өрхүүд хэрэглээний өсөлтөө зээлээр санхүүжүүлж байна. Нийт зээлийн хэмжээ жилийн өмнөх түвшнээсээ буурч байгаа боловч өрхүүдийн хэрэглээний зээл жилийн өмнөх түвшнээсээ найман хувийн өсөлттэй байна. Харин өрхийн орлого өнгөрсөн оны мөн үеэс 7.2 хувиар буурсан бөгөөд үүнд цалин, хувийн аж ахуйн орлого буурсан нь голлох нөлөөг үзүүллээ” хэмээн дүгнэжээ.

Монгол улсын эдийн засаг, санхүүгийн нөхцөл байдал ингэж муудах болсныг дараах хоёр хүчин зүйлээс болсон гэж тайлбарлаж байгаа. Үүнд, хөрөнгө оруулалт хумигдсан, экспортын өсөлт буурсан. Хөрөнгө оруулалтын хумигдах шалтгаан бидний өөрсдийн харалган бодлогоос болсон бол хоёр дахь шалтгаан дэлхийн түүхийн эдийн зах зээлийн үнэ унасантай холбон тайлбарлаж байгаа. Гэсэн ч хоёр дахь шалтгаан нь ч гэсэн биднээс өөрсдөөс болсон. Эдийн засгаа солонгоруулна, зөвхөн уул уурхайн шүтэж амьдрахгүй гэж олон жил ярьж байгаа ч ярихаас цааш гараагүйтэй холбоотой.

Энэ оны төсвийг хоёр удаа тодотгосон нь чухамхүү уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортоос орж ирэх орлогыг хэтэрхий өөдрөгөөр харж төсвөө баталсанаас үүдэлтэй юм.

Харин энэ онд инфляцийн түвшин төсөөлж байснаас ч доогуур түвшинд байгаа нь хэд хэдэн хүчин зүйлээс шалтгаалж байгаагаа хамгийн голлох шалтгаан нь махны нийлүүлэлт эрс нэмэгдэж, өнгөрсөн оныхтой харьцуулахад нэг килограмм махны үнэ 2-3 дахин буурсантай холбоотой. 2015 оны Мөнгөний бодлогод энэ оны эцэс гэхэд инфляцийг долоон хувиас хэтрүүлэхгүй байхаар заасан. Харин энэ оны арваннэгдүгээр сарын байдлаар инфляци 2.9 хувьтай байгаа юм. Махны нийлүүлэлтээс гадна дотоод эрэлт хумигдаж, эдийн засгийн өсөлт саарсанаар эрэлтийн шалтгаантай инфляцийн дарамт буурсан, төгрөгийн ханшийн сулрах хурд 2014 оны сүүлийн хагасаас саарч эхэлсэнээр хэрэглээний импортын үнийн өсөлт сөрөг болсон нь хэрэглээний сагсан дахь импортын барааны үнийг бууруулах нөлөөг үзүүлж байна, мөнгөний бодлогын хүүг 2015 оны нэгдүгээр сард нэг нэгж хувиар нэмэгдүүлж, уламжлалт бус аргаар нийлүүлж байсан мөнгөний тэлэлтийг бууруулж мөнгөний бодлогын төлөвийг хатууруулсан зэрэг хүчин зүйлийг Монголбанк дурдаж байна.

2016 онд эдийн засаг сайжрах уу?

Харамсалтай нь энэ асуултад нааштай хариу олдохгүй байна. Эдийн засгийн уналт 2016 онд ч үргэлжилнэ гэж таамаглаж байна. Хэдийгээр улирч буй оны эцэст хоёр жил шахам гацсан Оюутолгойн далд уурхайн санхүүжилтийг босгож чадсан ч эдийн засагт шууд ирэх өгөөжийг бид 2016 ондоо үзэхгүй. Манай экспортын гол бүтээгдэхүүнүүд болох зэс, нүүрсний үнэ гадаад зах зээлд унасаар байгаа бөгөөд эргэн хэзээ өсөх таамгыг гаргахад төвөгтэй хэвээр байна. Уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ супер цикл буюу арав орчис жилээр өсч, урууддаг зүйл тогтол бий гэх боловч энэхүү супер циклийн онол энэ удаа эвдэгдэх магадлал өндөртэй гэж гаднын шинжээчид бичиж байгааг тоолгүй орхиж болохгүй. Төмөр зам тавьж, тавьсан төмөр замаараа нүүрсээ зөөгөөд Хятад болоод Азийг хангана хэмээн өөдрөгөөр ярьж байсан 2012 онтой харьцуулахад байдал ихээхэн өөрчлөгдөөд байна. Дэлхий даяараа түүхий нүүрсний хэрэглээнээс татгалзах хандлага давамгай болж ирж байна. Нүүрс шингэрүүлэх төслийг гадаадын хэд хэдэн оронтой хийнэ хэмээн Монголын нэг бус компани өнгөрсөн жилүүдэд ярьж байсан ч ажил хэрэг болсон нь бас л үгүй.

Монголчын эрх баригчдын хаврын тэнгэр шиг бодлого, шийдвэрээс болж хоёрхон жилийн дотор бараа сураггүй талийж одсон хөрөнгө оруулагчид буцан ирэх магадлал бас л алга. Тэр тусмаа ирэх жил бид шинэ парламентаа сонгох учиртай. Парламент болоод Засгийн газрын залгамж халаа байхгүй, шинэ ирсэн дарга болгон өмнөхөөсөө тэс хөндлөн зүйл ярьж, өмнөх бодлогоо үгүйсгээд эхэлдэгийн мэдэхийн хувьд сонгууль болох жил орж ирж хөрөнгөө үрэх тэнэг хөрөнгө оруулагч одоо байхгүй нь тодорхой.

Мөн төсвийн мөнгийг сонгуулийн амлалтандаа тохируулан баталж, өөрсдийнх төлсөн мөнгөөр гурил, будаа тараадаг явдлыг халсан ч энэ жилийн сонгуулиййн хувьд орон сууцны ипотекийн зээл гэдэг молиго явах нь тодорхой байна.

Эдийн засгийн ил тод байдлын хууль, шинээр хэрэгжиж эхлэх НӨАТ-ын хуулиар санхүү, бизнесийн шинэ орчин бий болж байгаа нь харин сайн мэдээ юм. Гэсэн ч энэ арга хэмжээний үр дүн ирэх ондоо тийм ч хурдан гарахгүй. Өөрөөр хэлбэл, 2015 оны чангарсан бүсний эрч ирэх жил ч сулрахгүй нь.

Д.НАРАНТУЯА

 


 

Амлалтаа мартсан “Ардчилал”

“Албан тасалгааны цонхоор

Амьдрал сайхан харагдана...”

Хүмүүнлэг, эрх чөлөөт улс болохоор монголчууд гэрээсээ гарснаас хойш 26 жил өнгөрчээ. Бид харин өнөөдөр хаана хүрсэн бэ гэх асуултыг шинэ оны босго бидэнд тавьж байна. Өнгөрсөн 26 жилийн 18-ыг нь МАН, дордохын долоон жилд нь АН эрх барьж ирсэн хэнд ч ойлгомжтой статистик байна. Коммунистууд өнөө хэр амь бөхтэй, тэргүүлэх чиглэлд оршсоор ирсний баталгаа нотолгоо нь 18-ын тоо.

Хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлдэг улс болохоор тэмүүлсэн энэ он жилүүдэд бид зорьсондоо хэр ойртов. Тухайн үед ардчилсан хөдөлгөөний туг нь болж явсан залуус өнөөдөр тавь хэдийнэ гарчээ. Хүний амьдралын нэг үеийг эрдэм боловсрол эзэмшин гэр бүл, үр хүүхэдтэй болох 22-26 насаар тооцвол шинэ үе хэзээний гарч иржээ. Харин залуу ардчилагчид маань сэтгэлгээ, үнэт зүйлс, үзэл баримтлалын хувьд коммунистуудаас дутахгүй хийрхэгчид болон бэлтгэгдсэн байх юм.

Хэн нэгэнд толгойгоо мэдүүлж бус алдсан ч хамаагүй өөрийнхөөрөө үзэл санаа, хүсэл мөрөөдлөөр солголтоо хийдэг залуус өнөөдөр сохроор нам даган намирахыг бүхнээс илүүд үздэг болж. Өнөөгийн нийгэмд дөвчигнүүрүүд, албан тушаалтнууд өнгөтэй өөдрөг явдаг болсноос тэр биз ээ.

Ардчилсан хувьсгалын ойн босгон дээр үзэл бодлоо илэрхийлсэн залуусаа ардчилагчид хөөгөөд гаргасан нь эрх чөлөөг өөрсдийн өмч гэх нь холгүй явдаг тэд өөрсдөө ч мэдэлгүй ийм болжээ.

Ардчилсан намын дарга З.Энхболд баярын хурал дээрээ “Нэг хүнд ногдох ДНБ 2010 онд 3.5 сая төгрөг байсан бол 2015 онд 7.4 сая төгрөг болж нэмэгдсэн байна. 1990 оноос өмнөх жилүүдэд 27 сая толгойгоос илүү гарч байгаагүй малын тоо 2015 оны эцэст 60 сая толгойд хүрэх төлөвтэй байна. 1940-1990 оны хоорондох 50 жилд Монгол Улсын эдийн засаг 10,4 дахин өссөн бол Ардчилсан хувьсгалаас хойшхи 25 жилийн хугацаанд 76 дахин өссөн байна” гэдгийг индэр дээрээс халуун алга ташилтан дор хэлсэн.

Яг нь хуучны “Үнэн” сонинд тав зургаан нүүр дамнан гаргадаг хоосон магтуу, худал хийрхэл шиг.

Албан тасалгааны цонхоор амьдралыг төсөөлсөн төсөөлөл. Худлаас худлын хооронд хуруу дарамхан үнэн үнэндээ харагдахаа байжээ.

Үнэндээ Монголын нийт баялгийн 90 орчим хувь нь 200 гаруй гэр бүлийн мэдэлд байна гэдгийг хэн хүнгүй хэлэх болсон.

Бизнес хийж үйлдвэрлэл эрхлэхээс илүүтэй төрд ажиллахыг илүүд тооцсон хэвээрээ.

Хэдийгээр шилэн данс, чөлөөт худалдааны бодлогыг эрх баригчид барьж буй ч хуулийн тэгш бус байдал, эрүүдэн шүүлт Монголд бодитоор оршсоор буйг өнгөрсөн жил явуулсан хүний эрхийн тайлан илтгэл бэлээхэн гэрчилнэ.

Монголын нийгмийн бодит төрх ардчилсан гэхээс илүүтэй феодализм, капитализм, коммунизмын хярамцаг болжээ. Төрийн өндөр албан тушаалтан, эрх мэдэлтэнд хууль үйлчилдэггүй, энгийн иргэдэд зориулсан аятай дүрэм журам үйлчилж, харанхуй бүдүүлэг, хариуцлага, соёлгүй хачин үл ойлгогдох ширэнгийн гэхэд ч балмад тийм “хууль” үйлчилж байна. Ер нь хууль журам гэхээсээ танил талын сүлжээ үйлчилж байна.

Улстөрчид албан тушаалаа, орон нутгийг өөрсдийн өмч мэт үзэж, түүндээ өөрөө эсвэл өөрийнхөө ойр дотныхонг томилдог болоод удлаа.

Гадаадад улс орныг үзэл санаагаараа удирдан залж, хөгжүүлэх бодлогыг боловсруулан өрсөлдөгч нь нам байдаг бол манайд нам нийлж, сэм хуйвалдах “чөтгөрийн үүр” болов.

Өнөөгийн Монголын аль ч намд нарийн үзэл баримтлал байна уу гэвэл хол хэвтэнэ. Харин нарийн зохион байгуулалттай, ашиг сонирхлын олон бүлэглэлийн нэгдлийг олоод ир гэвэл захаас нь заагаад өгч болно. МАН-д “хотын”, “зүүний хүчин” гэхчилэн байх бол АН-д “Шонхор”, “Алтан гадас”, “МҮДН”, “МоАХ” гэхчилэн фракциуд нэртэй бүлэглэл бий. Өнөөдөр тийм боловсролтой, туршлага хуримтлуулсан гэхээсээ илүүтэй “тэрний хүн”, “тэдний суудал” гэж төрийн хариуцлагатай албан тушаалын томилгооны тухай тэд ярихыг хоёр дэлдэнгээрээ харамгүй сонсож явлаа.

Ноу хау, өрсөлдөх чадвартай бизнесийн хүрээллээс бус төрөөс тэрбумтнууд төрөөд буй шалтгаан нь энэ. Ичгүүр сонжуур утгаа алджээ.

Улс төрийн хүчнүүд ч гэлтгүй нийгэм бүхэлдээ энэ тахлаар өвчилсөн. Төр засгийг өөрсдөд нь хоолыг нь бэлдэж өгөх ёстой гэсэн халамжийн коммунист сэтгэлгээнээсээ бид салаагүй байгаа нь ч төрд луйварчдыг гаргах гол шалтгаан болж байна. Өнөөдөр иргэдийн саналыг худалдаж авчхаад иртэй, бяртайдаа сонгогдсон юм шиг шархаа нөхөхийн төлөө төсвийн данс улайлгадаг увайгүй нөхдүүд олшроод буй нь нийгэм бүхэлдээ ашиг хонжооноос өөр илүүг сэтгэж, үнэ цэнээ ухамсарлаагүй эсвэл ухамсарлахыг хүсэхгүй байгаагийн шинж гэлтэй.

Жирийн бизнесмэнүүд ч улс төрд орох сонирхолтой болсон нь шударгаар явбал маргаангүй хаалгаа барихаас өөр аргагүй байдалд орж буйтай холбоотой. Тиймээс эрх мэдэлтнийг мөнгөөр тэтгэж, оронд нь тендер, зөвшөөрлийг нь авдаг авлигын тор нэхэхийг илүүд үзэж болсон нь нууц биш.

Эрх чөлөөг эрхэмлэн сонгосон нийгмийн гажуудал эцэстээ хуучны тоталитар дэглэмээ санагалзагчдыг төрүүлэхэд хүргэж, Монголын олон арван сэхээтнийг хэлмэгдүүлж, үг сөрвөл үе удмаараа харгислуулж, бусдад дагаар орохыг уриалж байсан нийгмийн удирдагчийн 100 жилийн ойг тэмдэглэх тухай санаачлагыг хууль тогтоогчид нь хэлэлцэж байх жишээтэй.

Монголын баяр ёслол ч хуучин хэвээрээ. Коммунизмын баярын өдрүүд үгүй болсон ч оронд нь ардчилагчдын гаргаж ирсэн өөрсдийг нь тодотгож, магтан дуулж, халуун алга ташилтын дор гоёчилсон, яруу алдраа дуурсах яг хуучны сэтгэлгээтэй баяраа хийсэн хэвээрэй.

Тэгсэн хэрнээ улстөрчдийн хамгийн дургүй газар нь нийгэмд хамгийн хэрэгтэй авлигатай тэмцэгчдийг балбах. Авлигын хэргээр ард түмний өмнө шийтгүүлсэн хүн өнөөдөр Засгийн газарт Шадар сайд болох гээд санал гаргаж байгаа нь бидний мэдэх ардчилал бололтой.

Авлигачид хүний эрх ярьж, авлигын хэргээр яллуулсан албан тушаалтнууд шоронд хоригдохын оронд эмнэлэгт өдөр хоногийг өнгөрүүлдэг, Ардчилсан намын дарга асан нь АТГ-ын үйл ажиллагааг эсэргүүцдэг ийм л хачин нийгэмд бид аж төрж байна.

Дарангуйлагчийн засаглалаас 26 жилийн дараа Монголд ашиг сонирхол, бизнесийн бүлэглэлийн засаглал бий болж, нам дамнасан бүлэглэл түүнд нь заларсан, мухар сүсгийг шүтэж, хариуцлага үгүйлэгдсэн улс болжээ. Бид улам бүр Африкийн улс орнуудтай адил төстэй болж байна.

Ан Сан Су Чигийн хэлсэнчлэн "Дүр эсгэсэн ардчилал дарангуйллаас илүү хортой" гэдгийг бид бодит байдал дээр амсаж байна. Гэхдээ бид дүр эсгэх гэж бус бүрэн утгаар нь бий болгох гэж ардчиллыг сонгосон. Тиймээс одоо анхны зорилгоо эргэж харах цаг иржээ. Ардчиллын оюун санааны удирдагч нь болж явсан Баабар өнөөгийн энэ бүхний төлөө яваагүй гэдгээ илэрхийлж “Намын гишүүнээс намайг хасаарай” гэтлээ ичгүүртэй болжээ. Албан тасалгааны цонхоор амьдрал сайхан харагдана гэж... Хонхны дууны агуулга 26 жилийн тэртээхээсээ ердөө ч өөрчлөгдсөнгүй. Одоо ардчилагчид өөрсдөө нойрноосоо сэрэх цаг нь болсныг сануулсан Л.НАРАНТӨГС.

 


 

Хөгжлийн түгжээг мулталлаа

Эдийн засаг, эдийн засаг, эдийн засаг гэж гарч ирсний хувьд Ч.Сайханбилэг амалсан ёсоороо Оюутолгойг урагшлуулж, улс төрийн биш цэвэр бизнесийн төсөл болсныг дэлхий дахинд зарлав.

Хаа сайгүй хямралаар “бөөлжсөн”, хар бараан мэдээлэл зонхилсон 2015 оны хамгийн сайхан мэдээ нь яалт ч үгүй Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтад шаардагдах эхний хөрөнгө оруулалтын санхүүжилтийг Улаанбаатар хотноо үзэглэсэн явдал байлаа. Гэвч нөгөө талдаа энэхүү үйл явдлыг эсэргүүцэн шүүмжлэгчид, эрдэс баялгийн зах зээл дэх Монголын гол өрсөлдөгчдийн хувьд хамгийн таагүй, хамгийн муу мэдээ болж хүрсэн ч байж магадгүй юм.

Улаанбаатарын тэсгим өвлийн хүйтнээр үзэглэсэн энэхүү үйл явдлын араас хар цагаан мэдээлэл Монголын болон гадаадын хэвлэлүүдээр хөвөрч, шинэ жилийн баярын уурс амьсгал дундах шинэ, содон мэдээлэл хэвээрээ байна.

Хоёр жилийн турш өөх ч биш булчирхай ч биш байсан асуудлыг нэг тийш нь шийдэж, Монгол зэсийн томоохон тоглогч болон дэлхий нийтийн анхааралд дахин орж чадсанаараа зугатсан мөнгө, дүрвэсэн хөрөнгө оруулагч, алдагдсан итгэл, алдсан боломж эргэн ирэх эерэг хүлээлт эдийн засагт нэгэнтээ бий болжээ. Энэ төсөл бол ХХI зууны хамгийн том бүтээн байгуулалт болно гэж монголчууд төдийгүй гадныхан ч хүлээж байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл, арилжааны 15 банкнаас зээл авсан Оюутолгой төслийг Монголынх биш болсонд харамсан халаглах нэгэн байхад энэ төсөлд дэлхийн хяналт, хариуцлага орж ирж байгаад нь баярлах нөгөө нь ч байна. Ямар ч байсан баялгаа гадныханд алдах вий гэсэн Монголын өмнөөс мөнгөө Оюутолгойд итгэн өгсөн гадаадын 15 банк “Рио Тинто”-г хянахаар болж байгаа нь сайн хэрэг.

Энэхүү зээлийг авахын тулд “Рио Тинто” нэр төр, хөрөнгө мөнгөө дэнчин тавьсныхаа хувьд Оюутолгойг цэвэр бизнесийн төсөл хэлбэрээр, хэн хэндээ ашигтайгаар явуулахыг хүсэх нь мэдээж. Иймээс далд уурхайн бүтээн байгуулалтыг явуулснаараа бидний “зовлон” нэмэгдэж байгаа юм биш, манай хүртэх ашиг өсч буй гэж итгэж хүлээх л үлдэж байна. Нэгэнтээ хөдөлсөн галт тэргийг дундаас нь зогсоосноороо хамгийн их гэмтэж, хамгийн их өвдөллт мэдрэх хүмүүс нь монголчууд бид болов уу.

Гурван мянган хүнийг ажлын байраар хангаж, жилдээ 1.2 тэрбум долларыг Монголын эдийн засагт оруулна гэсэн урьдчилсан тоон үзүүлэлтээс гадна Оюутолгойгоос услагдан ургах олон компани мэндлэх болно гэж мөрийцсөн ч болно.

Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтад нийтдээ 16 тэрбум доллар шаардлагатай. Эхний ээлжинд 4.4 тэрбум төгрөгийн санхүүжилтийн ажил хийгдэх бөгөөд ирэх жилийн хоёрдугаар хагасаас энэхүү төслийн үр шим эдийн засагт мэдрэгдэж эхэлнэ гэсэн тооцооллыг эдийн засагчид хэдийнэ гаргажээ.

Төслийг хэрэгжүүлснээр бид роялти татвараа авахын зэрэгцээ Оюутолгой компани Монголын Татварын ерөнхий хууль болон бусад хууль тогтоомжийн дагуу 7-8 төрлийн татвар төлөх болно.

Нөгөө талаар олон улсын зах зээлээс том хэмжээний санхүүжилт татаж чадаж байгаа нь төсөл дэлхийн стандартад нийцэж байгаагийн нэг илрэл. Цаашлаад Оюутолгойн гүний уурхайн үйлдвэрлэл эхлэхээр Монголын эзэмшлийн 34 хувь үнэд орох нь дамжиггүй.

Байгуулагдсан цагаасаа хойш Оюутолгой Монголд 10 их наяд гаруй тѳгрѳгийг, үүний хоёр тэрбум төгрөгийг улсын болон орон нутгийн төсөвт төвлөрүүлсэн байна. Тэгвэл Оюутолгойн ордын зэс алтны 80 хувийг гүний уурхайгаас олборлоно гэж тооцоод, гүний уурхайн зэс, алтны агууламж, ил уурхайгаас илүү өндөр гэвэл эдийн засагчдын тооцоолж байгаагаар тус төслийн үр өгөөжийн 53 хувь нь Монголд үлдэхээр байгаа юм. Мэдээж, хувь нийлүүлэгчдийн хувьд зуу, зуун хувийн ашигтай төсөл гэж дэлхий дээр байхгүй нь тодорхой. Энэ үүднээс 53 хувийн ашиг нь Монголд үлдэнэ гэж үзвэл энэ төслийг бид дэмжээд явуулахаас өөр сонголт эдийн засагт ч үлдсэнгүй.

Оюутолгой компанийн вэб сайтад тавигдсан мэдээллээр тус компанид ажиллаж байгаа хүмүүсийн 95 хувь нь монгол, үүний 21.6 хувийг Өмнөговийнхон бүрдүүлж байгаа аж. 2015 оны III улирлын сүүлийн байдлаар “Оюутолгой” компани нь 885 орчим ханган нийлүүлэгчтэй хамтран ажилласан гэсэн мэдээлэл байна.

Далд уурхайг ашиглалтад оруулахад долоон жил шаардагдахаар байгаа билээ. Энэ хугацаанд Монгол Улсад шууд орж ирэх хөрөнгө оруулалт есөн тэрбум ам.доллар.

  • Нэг дэх жилд 1.1 тэрбум ам.доллар
  • Хоёр дахь жилд 1.2 тэрбум ам.доллар
  • Гурав дахь жилд 1.2 тэрбум ам.доллар
  • Дөрөв дэх жилд 1.3 тэрбум ам.доллар
  • Тав дахь жилд 1.4 тэрбум ам.доллар
  • Зургаа дахь жилд 1.3 тэрбум ам.доллар
  • Долоо дахь жилд 1.3 тэрбум ам.доллар орж ирнэ гэсэн урьдчилсан тооцоог хувь нийлүүлэгчид гаргаад байгаа юм.

Монгол Улсын ногдол ашиг авах хугацаа 2037 он болж хойшлогдсон нь хөрөнгө оруулагчаас илүү бидний дотоодын улстөр, энэхүү төслийг хоёр жил гацаасантай холбоотой. Монголын талын ногдол ашиг авах хугацаа хүдрийн агууламж, борлуулалтын хэмжээ, зэс, алтны үнэ, санхүүжилтийн ѳртѳг, зээлийн эргэн тѳлѳлт, хѳрѳнгѳ оруулалтын хэмжээ зэргээс хамаарах нь мэдээж. Зэсийн үнэ доогуур байвал ногдол ашиг авах тооцоо нь хойшлох нь тодорхой. Тиймээс л хугацаандаа ногдол ашгаа авахын тулд манай улстөрчид багахан шиг улстөр хийгээсэй гэж залбирах л үлдэж байна.

Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийг шийдэж, хөгжлийн түгжээг мулталснаар Монгол руу салхи ч эргэлээ, мөнгө ч эргэлээ.

Ж.НЯМСҮРЭН

 


 

Бүгдээрээ хүлээсэн бүл нэмэлт

2015 онд Монгол Улс гурван сая дахь иргэнээ өлгийдөн авлаа. Гурван сая дахь иргэн дуу хадаан мэндлэх тэрхэн агшныг монголчууд цөмөөрөө бүтэн жилийн турш чих тавин чагнасан билээ. Тиймдээ ч 2014 он бүхэлдээ их хүлээлтийн жил байсан гэж тодорхойлж болно. Үндэсний статистикийн хорооны албан ёсны сайтад байрлах Хүн ам зүйн цаг 2 сая 900 давмагц л монгол хүн бүр гурван сая дахь иргэн хэзээ төрөх бол хэмээн цаг минут тоолон хүлээсэн. Тиймээс ч 2014 онд Монгол Улсын хүн ам хамгийн өндөр хувиар өссөн юм. Алтан гахай жил, ам цагаан хулгана жилд төрсөн хүүхдүүдийн тооноос ч давж гарсан нь Монгол түмнийг 30 бум /гурван сая/ болгон мэндлэх эрхэм хүмүүний их хүлээлттэй холбоотой байсан. Гэвч учрал тохиол 2015 оны нэгдүгээр сарын 24-ний билэгт сайн өдрийг сонгосон билээ.

Ерөнхийлөгч 3 сая дахь иргэнд нэр хайрлалаа

2015 оны нэгдүгээр сарын 24-ний бямба гаригийн өглөөний 08.27 минут 25 секундэд 3,500 грамм 51 сантиметр охин Өмнөговь аймгийн Даланзадгад суманд мэндэлсэн нь Монгол Улсын гурван сая дахь иргэн байлаа. Тэрбээр айлын ууган охин байсан нь Монголын үр сад мянга түмээр үржихийн бэлгэдэл болсон юм. Монгол Улсын гурван сая дахь иргэнээр бүртгэгдсэн бяцхан охинд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Монголжин хэмээх бэлгэ дэмбэрэлт нэр хайрлалаа. Ерөнхийлөгч гурван сая дахь иргэнийг өлгийдөн авсан тэр мөчид хэлсэн мялаалга үгэндээ “Туурга тусгаар, бүрэн эрхт, эрх чөлөөт Монгол Улс гурван сая дахь иргэнээ тосож авлаа. Гурван мянганы эхэнд, Морин жилийн барианд, гурвалсан чандмань лугаа Монгол Улсын иргэд гурван сая болон өслөө. Юутай их баяр бахархал вэ! Монголчууд бид ерөөлөөр улам олуулаа болж байна. Манай Улсын хүн ам цаашид “Гурван сая” гэсэн билэгдэлт тоон дээр үргэлж өсч, үргэлж нэмэгдэн тоологдох болно оо” хэмээн өгүүлсэн юм.

Монголжин охнины аав Э.Хатанболд 10 хүүхэдтэй айлын дунд хүү бол ээж Г.Аззаяа айлын хоёр дахь хүүхэд ажээ. Монгол Улсын төр гурван сая дахь иргэнээ 70 сая төгрөгтэй тэнцэх орон сууцаар шагнасныг Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг өөрийн биеэр очиж дуулгасан билээ. Монгол Улс хоёр сая дахь иргэндээ зориулж хүүхдийн дүрс бүхий зоос үйлдвэрлэж байсан бол гурван сая дахь иргэнээ бэлгэдсэн логондоо аав, ээж, хүүхэд гурвыг дүрсэлсэн юм. Гурван сая дахь иргэнд олон бэлэг гардуулсны дотор Статистикийн үндэсний хорооныхон Улаанбаатар хивс компанид захиалж хийлгэсэн хивс бас нэгэн өвөрмөц сюрприз болсон юм. Хивсийг Э.Хатанболдын гэр бүлийн зургаар бүтээжээ.

Х.Монголжингийн үе чацуутнууд

Тэрхүү учрал ерөөлт өдөр Монголд шинээр 181 иргэн мэндэлснээс гурав нь гадаадад, 178 нь эх орондоо төрсөн байна. Гурван сая дахь иргэнийг алдаа мадаггүй бүртгэхийн тулд бүх төрөх эмнэлгүүдийн цагийг Стандартчлал хэмжилзүйн цагтай тааруулж, бүх төрөлтийн цаг минутыг нарийвчлан тогтоож байлаа. Х.Монголжин нь 2015 оны нэгдүгээр сарын 24-ний өдрийн 73 дахь төрөлт байжээ. Х.Монголжин охины өмнөхөн 08.23 цагт Увс аймгийн Улаангом суманд Б.Туул бүсгүй нэгэн нуган үр төрүүлсэн бол дараа нь Дорноговь аймгийн Сайншанд суманд Д.Батхүү, Т.Шүрэнчулуун нарын охин мэндэлжээ. Х.Монголжингоос хоёрхон хүүхдийн дараа Улаанбаатар хотын Сүхбаатар дүүрэгт ихэр хүүхэд мэндэлсэн байдаг. Мөн өдөр Америкт ажиллаж, амьдарч байгаа монгол айл ихэр хүүхдээр бүл нэмсэн гэхчилэн сонин содон үйл явдлаар дүүрэн байсан юм.

Х.Монголжин охины чацуутнуудыг аймаг, дүүрэг болгоноос тодруулан алдаршуулсан. Гурван сая дахь иргэнтэй нэг өдөр төрсөн бүх хүүхдийг гурван сая төгрөгөөр мялаасны дээр аймаг, дүүргүүдээс Х.Монголжинтой хамгийн ойр төрсөн нэг хүүхдийг тодруулж, орон сууц олгосон билээ. Гурван сая дахь иргэн болоод түүний чацуутнуудыг тодруулан алдаршуулахад зориулж засгийн газраас 958 сая төгрөг зарцуулсан байна.

Монгол Улсын нэг сая дахь иргэн

  • 1962 оны хоёрдугаар сард мэндэлсэн.

Монгол Улсын хоёр сая дахь иргэн

  • Г.Болортуяа 1988 оны долдугаар сарын 11-нд Дархан хотод мэндэлжээ.

Монгол Улсын гурван сая дахь иргэн

  • Хатанболдын Монголжин 2015 оны нэгдүгээр сарын 24-нд Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотод төрсөн.

Энэхүү давтамжаас харахад Монголын хүн ам 26-27 жилд нэг саяар нэмэгдэж буй нь харагдана. Уг нь зүй нь хүн амын тоо нэмэгдэх тусам саятны давтамж ойртож байх учиртай. Гэтэл хоёр сая дахь иргэн төрснөөс хойш Монголын хүн ам 27 жилийн дараа гурвсан саяд хүрсэн нь нь шилжилтийн үед Монголын хүн амын өсөлт саарсны дээр үр хөндөлтийг чөлөөлсөнтэй холбоотой хэмээн эмч мэргэжилтнүүд дүгнэж байлаа. Дөрвөн сая дахь иргэний түүчээг ойртуулахын тулд хүн амынхаа өсөлтийг дэмжсэн бодлого хэрэгжүүлэхийн чухлыг Монголын төр засагт, засаг баригчдад сануулсан билээ.

Д.ЦЭЭПИЛ

 


 

Дахин сэргэсэн Даншиг

Монголын анхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазарын мэндэлсний 380 жилийн ойг тохиолдуулан, Буддын шашны сүм хийдүүдээс санаачлан өнгөрсөн наймдугаар сарын 8-9-нд Даншиг наадмыг зохион байгуулсан нь 100 гаруй жилийн турш тасарсан соёлын уламжлалыг сэргээсэн түүхэн үйл явдал болж, тэмдэглэгдэж байна.

Түүх сөхвөл, Даншиг наадам нь Монголын сүүлчийн хаан Лигдэн таалал төгсч, газар нутгийн өмнөд хэсэг Манж Чин улсад дагаар орсон 1639 онд монголчууд анхдугаар Богд Жавзандамба хутагтыг залах ёслолыг үйлдсэнээс эхлэлтэй аж. Энэ тухай Шинжлэх ухааны академийн Түүх, археологийн хүрээлэнгийн захирал, доктор С.Чулуун хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа онцолжээ.

Богд гэгээнд бат оршил өргөх нэртэйгээр эхэлсэн энэхүү зан үйл нь XVIII-XX зууны эх хүртэл тасралтгүй өвлөгдсөн нь монголчуудыг оюун санаа, шашин шүтлэгийнх нь хувьд нэгтгэсэн төдийгүй газар нутагтаа эзэн болж, тусгаар тогтнохыг эрмэлзсэн үндэсний үзэл рүү хөтөлжээ. Учир нь, 1910 онд Халхын нөлөө бүхий ноёд, лам нар VIII Богд гэгээнд даншиг өргөх үеэр Нүхтийн аманд чуулсан нь Манж, Хятадын эрхшээлээс гарах яриагаа эхлүүлсэнтэй холбон тайлбарлах түүхчдийн судалгаа ч байгаа юм. Энэ нь Даншиг наадам зөвхөн шашин, соёлыг дэлгэрүүлээд зогссонгүй Монголын тусгаар тогтнолыг сэргээхэд чухал ач холбогдол өгсөн нь түүхэн эх сурвалжуудаас тодорно.

Гэвч Даншиг наадмыг сэргээн тэмдэглэхийг зарим судлаач эсэргүүцэж, “Даншиг бол тусгаар тогтнолоо алдсан баярын өдөр” гэж тодорхойлсон нь бий.

1922 оноос эхлэн тэмдэглэлт баяраас хасагдсан Даншигийг сэргээснээр жил бүр уламжлагдах болж байна.

Үндэсний их баяртай эн зэрэгцэхүйц шахам сүрлэг болсон Даншиг наадамд 256 бөх барилдсанаас Архангай аймгийн Булган сумын харьяат улсын Начин Р.Пүрэвдагва түрүүлж, Даншигийн Арслан цол хүртсэн бол Завхан аймгийн Их-Уул сумын харьяат улсын Гарьд Б.Гончигдорж үзүүрлэсэн юм. Барилдсан бөхчүүдийг цол харгалзахгүйгээр сугалаагаар оноолт тааруулан барилдуулсан бөгөөд тус наадмаас авсан цолны эрэмбээр ам авч барилдах дэг тогтоогоод байна.

Хурдан морины Азарга насны уралдааны түрүүг Төв аймгийн Баянцагаан сумын харьяат Х.Баярбатын Хээр зүсмийн азарга авсан бол их насны морьдын уралдаанд нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн харьяат Н.Мөнхбаясгалангийн Зээрд халзан зүсмийн хурдан хүлэг хурдалсан юм. Соёолон насны уралдаанд Төв аймгийн Бүрэн сумын харьяат Ө.Жамаагийн Хул зүсмийн соёолон түрүүлэв. Харин Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын уяач Д.Арвингийн жижиг зээр жороо морьдын уралдаанд түрүү байр эзэлсэн юм.

Үндэсний сурын харвааны төрөлд нийт 369 харваач цэц мэргэнээ сорин өрсөлдсөнөөс сур харваан эрэгтэй төрөлд улсын мэргэн Б.Батбаатар, эмэгтэй харваачдын төрөлд Спортын мастер И.Цэцэгмаа нар тэргүүлэв.

Чингисийн талбайд 600 лам хувраг чуулж, нийслэлчүүдийн сайн сайхны төлөө ном хурсны зэрэгцээ монголчуудыг даасан их сахиус Очирваань бурхны сэрэг дүр болон Өндөргэгээний дүрийг залж, цам харайх ёслол үйлдсэн нь 90 гаруй жилийн турш тасалдаад байсан шашны зан үйлээ сэргээсэн чухал үйл явдал болсон билээ.

Дээрх арга хэмжээг зохион байгуулахад Нийслэлийн төсвөөс 146 сая төгрөг зарцуулсан юм.

Даншиг наадмыг жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулснаар хойч үедээ түүхийг таниулах ач холбогдолтойгоос гадна жуулчдыг олноор татах боломж гэж харж байна.

Түүх уламжлалаа хадгалсан эртний юм бүхэн үнэ цэнэтэй оршиж, хүн төрөлхтөний сонирхлыг татсаар ирсэн.

Өрнийн соёл иргэншлийн өлгий нутаг хэмээн нэрлэгдсээр ирсэн Грекийн нийслэл Афин хотын түүх соёлтой танилцахаар жил бүр сая, сая жуулчин дэлхийн өнцөг булан бүрээс зочилдог.

Даншиг наадмыг ч мөн үзэхээр дэлхийн өнцөг булан бүрээс сая, саяараа жуулчид ирэх цаг мөдхөн гэж бодож байна.

Туулсан түүхээ үнэд оруулах нь л чухал.

Г.НЭРГҮЙ

 

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд news.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.
Сэтгэгдэл бүртгэгдээгүй байна